Een volle thuisbatterij in de garage, en tóch zit je in het donker als de stroom uitvalt. Het verbaast veel van onze klanten: standaard doet een thuisbatterij niets bij een stroomstoring. Gelukkig is daar iets aan te doen, met een ATS-schakelaar. In dit artikel leggen we uit hoe dat werkt en wat je ervoor nodig hebt.
Waarom doet een thuisbatterij standaard niets bij stroomuitval?
Daar zit een verplichte veiligheidsfunctie achter. Zodra de netspanning wegvalt, schakelt je hybride omvormer zichzelf uit. Die functie heet anti-eilandbeveiliging. Zonder die beveiliging zou jouw installatie stroom op het net blijven zetten, terwijl monteurs juist aan dat net werken omdat ze het spanningsloos verwachten. Levensgevaarlijk dus.
Elke omvormer die op het Nederlandse net is aangesloten, moet zich zo gedragen. Valt de stroom uit, dan gaan je zonnepanelen én je thuisbatterij daarom mee plat. Wil je bij een storing wél stroom houden, dan moet je installatie veilig van het net losgekoppeld worden en op zichzelf verder draaien. Precies dat regelt een ATS.
Hoe vaak valt de stroom eigenlijk uit?
Laten we beginnen met wat context, want het Nederlandse stroomnet is uitzonderlijk betrouwbaar. In 2024 zat een klant volgens Netbeheer Nederland gemiddeld 23,9 minuten zonder stroom door onvoorziene storingen, over het hele jaar gemeten; geplande werkzaamheden tellen daar nog eens ongeveer net zoveel minuten bij op. En zo’n onverwachte onderbreking is zeldzaam: gemiddeld maakt een huishouden er minder dan één per twee jaar mee.
Noodstroom is in Nederland dus eerder uitzondering dan noodzaak. Het is een verzekering: meestal gebeurt er niets, maar als het gebeurt, wil je dat het geregeld is. Verderop lees je voor wie die verzekering echt de moeite waard is.
Wat is een ATS en hoe werkt hij?
ATS staat voor automatic transfer switch, in goed Nederlands een automatische omschakelaar. Het is een compact apparaat op de DIN-rail in of naast je meterkast, tussen het net, je omvormer en de groepen die je wilt beschermen.
De schakelaar bewaakt continu de netspanning. Valt die weg, dan koppelt de ATS de aangesloten groepen los van het net en zet hij ze over op je thuisbatterij. Je omvormer bouwt dan zelfstandig spanning op en voedt die groepen verder, veilig gescheiden van het net. De ATS noodstroom schakelaar voor 1-fase en de 3-fase-uitvoering in ons assortiment schakelen binnen 40 tot 100 milliseconden om. Je koelkast, vriezer en verlichting merken daar vrijwel niets van; apparaten met gevoelige elektronica, zoals een computer of router, kunnen tijdens die omschakeling wel even opnieuw opstarten. Komt de netspanning terug, dan schakelt de ATS automatisch weer terug en laadt je batterij gewoon opnieuw op.
Een ATS is trouwens iets anders dan een UPS, zoals je die kent van computers en serverkasten. Een UPS vangt elke milliseconde op, maar heeft maar een kleine accu voor een paar apparaten. De combinatie van thuisbatterij en ATS accepteert die korte omschakeling en houdt daarvoor complete groepen in je huis urenlang draaiend.
Wat heb je nodig voor noodstroom met een thuisbatterij?
Drie dingen, en ze moeten alle drie kloppen:
- Een thuisbatterij met voldoende opslagcapaciteit voor de apparaten die je wilt laten doordraaien.
- Een hybride omvormer met een noodstroomuitgang, die zonder net zelfstandig spanning kan maken. Dit wordt ook wel eilandbedrijf of EPS genoemd, en lang niet elke omvormer kan het.
- Een ATS-schakelaar die de omschakeling automatisch en veilig regelt.
Vooral dat tweede punt wordt vaak vergeten. Check dus vóór aanschaf of jouw omvormer een noodstroomuitgang heeft, of kies direct een complete set van thuisbatterij en omvormer waarin dit op elkaar is afgestemd. Twijfel je over je huidige omvormer? In de handleiding of op het typeplaatje herken je de functie aan termen als EPS, back-up of off-grid.
De installatie is werk voor een erkend installateur. Die legt aparte noodstroomgroepen aan voor de apparaten die bij een storing door moeten draaien, en sluit de ATS daarop aan. Meestal kies je bewust een paar groepen, en niet het hele huis. Waarom dat verstandig is, lees je hieronder.
Wat kun je laten draaien, en hoe lang?
Bij noodstroom tellen twee grenzen: het vermogen van je omvormer en de opslagcapaciteit van je batterij. Het vermogen bepaalt wat er tegelijk aan kan, de opslagcapaciteit bepaalt hoe lang.
Een gangbare hybride omvormer levert 3 tot 10 kW. Ruim genoeg voor koelkast, vriezer, router, verlichting en een televisie, want samen vragen die zelden meer dan een paar honderd watt. Grootverbruikers zijn een ander verhaal: een inductiekookplaat of warmtepomp trekt al snel enkele kilowatts en legt in z’n eentje beslag op de hele noodstroomcapaciteit. Daarom sluiten de meeste klanten alleen de essentiële groepen op de ATS aan. Denk aan de groep met koelkast en vriezer, de router met wifi, wat verlichting en de cv-ketel. Die laatste vergeten mensen nogal eens: ook een gasgestookte ketel heeft stroom nodig voor zijn elektronica en pomp, dus zonder noodstroom valt bij een winterse storing ook je verwarming uit.
Dan de duur. Stel dat je essentiële groepen samen zo’n 300 watt vragen. Een thuisbatterij van 10 kWh houdt dat, van vol naar leeg, ruim een etmaal vol. Zelfs een storing van een paar uur kom je daarmee ruim door. En schijnt de zon tijdens de storing, dan kunnen je zonnepanelen via de hybride omvormer de batterij zelfs bijladen, mits je systeem dat in eilandbedrijf ondersteunt.
Voor wie is noodstroom de moeite waard?
Niet voor iedereen. Zit je zelden zonder stroom en kan alles bij een korte storing even wachten, dan is noodstroom vooral gemoedsrust. Prima, maar dan weet je dat.
Er zijn ook situaties waarin wij het wél aanraden. Werk je thuis en kost elke uitval je direct geld, dan verandert de afweging. Datzelfde geldt met een vriezer vol voorraad of een aquarium in huis, en voor wie woont in een gebied waar storingen vaker voorkomen. Gebruik je thuis medische apparatuur die geen moment zonder stroom mag, dan hoort daar sowieso een eigen UPS op te zitten; de thuisbatterij zorgt er vervolgens voor dat je die uren kunt blijven voeden. In al die gevallen is de stap klein, zeker als je toch al een thuisbatterij hebt of overweegt. De ATS-schakelaar zelf kost 90 euro (1-fase) of 120 euro (3-fase) exclusief btw, oftewel 108,90 of 145,20 euro inclusief btw; de installatie door je installateur komt daar nog bij.
Advies voor jouw situatie
Noodstroom draait om de juiste combinatie van batterij, omvormer en ATS, en die verschilt per woning. Meer praktische antwoorden over dagelijks gebruik vind je bij onze veelgestelde vragen over gebruik en onderhoud van een thuisbatterij. Wil je weten of jouw situatie geschikt is voor noodstroom, of welke set daarbij past? Neem gerust contact met ons op, dan kijken we samen naar je meterkast, je omvormer en wat je echt wilt laten doordraaien.
